Jeoradar Nedir?

Jeoradar, uluslararası literatürde GPR (Ground Penetrating Radar) veya georadar olarak adlandırılan, yer altındaki yapıların ve zemin içi farklılıkların tahribatsız şekilde incelenmesini sağlayan elektromanyetik temelli bir yeraltı görüntüleme teknolojisidir. Türkiye’de jeoradar; altyapı hat tespiti, jeolojik boşluk araştırmaları, restorasyon projeleri, arkeojeofizik çalışmalar, jeoteknik analizler ve yapı incelemelerinde kullanılan gelişmiş bir yöntemdir.

Bu sistem, zemine gönderilen kısa süreli elektromanyetik darbelerin farklı malzemelerden yansıması prensibine dayanır. Geri dönen sinyaller radargram adı verilen kesit görüntülerine dönüştürülür ve mühendislik analizi ile yorumlanır. Doğru anten seçimi ve uzman radargram analizi, ölçüm doğruluğunu doğrudan etkiler.

---

Jeoradar (GPR) Nasıl Çalışır?

Jeoradar sistemi üç temel bileşenden oluşur:

• Kontrol ünitesi

• Anten

• Veri toplama ve işleme yazılımı

Anten belirli bir frekansta elektromanyetik sinyal üretir ve zemine iletir. Zeminde dielektrik sabiti farklı olan tabaka veya nesnelerde sinyal yansıması oluşur. Bu yansımalar zaman ekseninde kaydedilerek iki boyutlu kesit (2D radargram) veya hacimsel üç boyutlu model (3D veri) elde edilebilir.

Sinyal davranışını etkileyen faktörler:

• Anten frekansı

• Zemin iletkenliği

• Nem oranı

• Tabaka süreksizlikleri

• Hedef malzemenin elektromanyetik özellikleri

Metal borular ve boşluklar genellikle güçlü reflektör oluştururken, yüksek kil oranına sahip nemli zeminlerde sinyal zayıflaması artar.

---

Anten Frekansları ve Derinlik Kapasitesi

Jeoradar (GPR) sistemlerinde kullanılan anten frekansı, görüntü çözünürlüğü ile penetrasyon derinliği arasında doğrudan ilişkilidir. Frekans düştükçe penetrasyon artar ancak çözünürlük azalır; frekans yükseldikçe çözünürlük artar ancak derinlik kapasitesi düşer.

GPR sistemleri literatürde yaklaşık 25 MHz – 2600 MHz aralığında antenlerle çalışabilmektedir.

25–50 MHz (Çok Düşük Frekans)

• Derin jeolojik araştırmalar için kullanılır

• Uygun zemin koşullarında 20–30 metre ve üzeri penetrasyon sağlanabilir

• Buzul, kalın sediman ve büyük ölçekli jeolojik yapı incelemelerinde tercih edilir

• Çözünürlük düşüktür, küçük hedefler net seçilemeyebilir

100 MHz

• Derin boşluk ve büyük jeolojik yapı araştırmalarında kullanılır

• 10–20 metre arası penetrasyon mümkündür (zemin koşullarına bağlıdır)

200–250 MHz

• Orta derinlikli boşluk ve zemin araştırmaları

• 6–10 metre arası tipik penetrasyon

• Obruk ve karstik boşluk çalışmalarında yaygındır

400 MHz

• Altyapı ve zemin araştırmalarında en yaygın kullanılan frekanslardan biridir

• 3–6 metre arası penetrasyon sağlar

600–900 MHz

• Yüksek çözünürlüklü altyapı hat tespiti

• 1–3 metre arası detaylı görüntü üretir

• Şehir içi yoğun altyapı alanlarında tercih edilir

1000–1600 MHz

• Yüzeye yakın yüksek hassasiyetli incelemeler

• Beton içi donatı, duvar içi boşluk ve restorasyon analizlerinde kullanılır

• 0–1,5 metre aralığında yüksek çözünürlük sağlar

2000 MHz ve üzeri

• Laboratuvar ve çok yüzeysel yapı analizleri

• Milimetrik detay gerektiren uygulamalar

Gerçek penetrasyon derinliği yalnızca anten frekansına bağlı değildir. Zeminin elektriksel iletkenliği, nem oranı, kil içeriği ve hedefin dielektrik kontrastı da sonucu doğrudan etkiler.

---

Zemin Türlerine Göre Performans

Kuru Kumlu Zeminler

Düşük iletkenlik sayesinde derinlik kapasitesi yüksektir.

Çakıllı Dolgu Alanlar

Yansıma kontrastı yüksektir ancak yorumlama uzmanlık gerektirir.

Kil Oranı Yüksek ve Nemli Zeminler

Elektriksel iletkenlik artar, penetrasyon azalır.

Beton ve Taş Yapılar

Yüksek frekanslı antenlerle yüzeye yakın detaylı inceleme mümkündür.

---

Jeoradarın Uygulama Alanları

Altyapı ve Yeraltı Hat Tespiti

• Elektrik kabloları

• Su ve doğalgaz boruları

• Telekom ve fiber optik hatlar

• Kanalizasyon sistemleri

• Endüstriyel tesis altyapıları

• Kampüs ve organize sanayi bölgeleri

• Kazı öncesi risk analizi

Jeoradar, kazı sırasında oluşabilecek hasar ve maliyetleri azaltmak için kritik öneme sahiptir.

---

Jeolojik Boşluk ve Obruk Araştırmaları

• Karstik boşluk tespiti

• Obruk risk zonları

• Yer altı galeri ve mağaralar

• Dolgu ile kapatılmış eski boşluklar

Yüzeye yakın jeolojik problemlerin hızlı ön değerlendirmesinde etkilidir.

---

Jeoteknik ve Zemin İncelemeleri

• Dolgu–doğal zemin ayrımı

• Zemin süreksizlikleri

• Zayıf tabaka belirleme

• Yol ve saha altı boşluk analizi

• Köprü tabliye altı incelemeleri

---

Restorasyon ve Tarihi Yapılar

• Duvar içi boşluk analizi

• Nem zonu belirleme

• Taş yapı süreklilik değerlendirmesi

• Enjeksiyon öncesi veri üretimi

• Kubbe ve kemer incelemeleri

Tahribatsız olması nedeniyle kültürel miras projelerinde yaygın olarak tercih edilir.

---

Arkeojeofizik Çalışmalar

• Gömülü temel izleri

• Antik yapı kalıntıları

• Mezar yapıları

• Yer altı boşlukları

• Tarihi yerleşim alanı sınırları

Kazı planlaması öncesi önemli veri sağlar.

---

Beton ve Yapı İçi İncelemeler

• Beton içi donatı yerleşimi

• Gömülü tesisat hatları

• Delme ve kesme öncesi kontrol

• Döşeme altı boşluk tespiti

---

Adli ve Özel Amaçlı Uygulamalar

• Gömülü defin alanı araştırmaları

• Toprak altı anomali tespiti

• Müdahale görmüş zemin analizi

Destekleyici yöntem olarak kullanılabilir.

---

Profesyonel Jeoradar Ölçüm Süreci

1. Ön keşif ve hedef analizi

2. Zemin karakteristiğinin değerlendirilmesi

3. Uygun anten seçimi

4. Grid planlı saha ölçümü

5. Radargram veri işleme

6. Anomali analizi ve yorumlama

7. Yerinde işaretleme

8. Teknik raporlama

Jeoradar ölçümünün doğruluğu yalnızca cihaz kalitesine değil, uzman veri yorumlamasına bağlıdır.

---

Jeoradarın Avantajları

• Tahribatsız yöntem

• Hızlı uygulama

• Geniş alan tarama imkanı

• 2D ve 3D veri üretimi

• Mühendislik raporlamasına uygun çıktı

---

Jeoradarın Sınırlamaları

• Yüksek iletkenlikli zeminlerde penetrasyon azalır

• Aşırı nemli ortamlarda sinyal zayıflar

• Çok derin hedeflerde çözünürlük düşebilir

• Uzman analiz gerektirir

---

Sonuç

Jeoradar (Georadar) ve GPR teknolojisi; altyapı tespitinden jeolojik boşluk araştırmalarına, restorasyon projelerinden arkeojeofizik ve yapı incelemelerine kadar geniş bir kullanım alanına sahip gelişmiş bir yeraltı görüntüleme yöntemidir. Doğru ekipman seçimi, uygun saha metodolojisi ve uzman radargram analizi ile yüksek doğruluk oranı elde edilir.

---